De sneeuw die in januari viel, veranderde de Slangenburg in een winter wonderland. Wat een pracht; de witgetooide bomen en de dempende stilte van vers gevallen sneeuw. Dit maken we niet elk jaar mee. Wat wellicht ook opviel waren de vele oranje stippen op de bomen. En die voorspellen weinig goeds.
Houtoogst in natuurbos.
Landgoed
Slangenburg bestaat uit multifunctioneel bos en natuurbos. Dit zijn termen van
Staatsbosbeheer. Wij zien het als recreatiebos en productiebos.
Over de multifunctionele
bossen zegt Staatsbosbeheer in de publicatie “Een groeiende toekomst” van
2015:
Binnen de
multifunctionele bossen bepalen we waar het accent ligt op beschermen, waar op
beleven en waar op benutten. In plaats van overal natuur, productie en
recreatie te combineren, zoneren we de verschillende functies, zodat die
afzonderlijk versterkt kunnen worden. Specifieke natuurkwaliteiten worden in
het multifunctionele bos meer geconcentreerd en versterkt op waardevolle of
kansrijke plekken. Dit zijn de zogeheten ‘natuureilanden’ die kunnen bestaan
uit bosdelen met oude bosgroeiplaatsen of oud bos, natte plekken in het bos of
eilanden met dood hout die ontstaan zijn na een storm.
Wij hebben bij
het Achterhoek team van Staatsbosbeheer meerdere malen suggesties gedaan
voor natuureilanden maar die zijn behalve de wettelijk verplichte 20 meter rond
een dassenburcht nergens aangewezen. Het hele multifunctionele bos staat in
dienst van de houtoogst.
In het door
Staatsbosbeheer aangewezen natuurbos zou alleen worden gekapt als dat
noodzakelijk is voor bijvoorbeeld de veiligheid of bij boomziektes. Zo is ons
dat uitgelegd door voormalige boswachters. Tevens wordt door
Staatsbosbeheer gecommuniceerd dat bescherming van deze gebieden
prioriteit heeft.
Nederland
heeft waardevolle bossen en bosjes waarin een lange traditie van bosaanleg en
-gebruik zichtbaar is. Vaak hebben ze een hoge natuur waarde en een specifieke
diversiteit aan zeldzame (planten)soorten; denk aan hakhoutbosjes, grienden en
landgoedbossen. Daaronder bevinden zich cultuurhistorische parels, die we
natuurlijk willen behouden. Een groeiende toekomst 2015.
Nu zien we dat
er in het gedeelte dat geregistreerd staat als natuurbos veel bomen gekapt gaan
worden. Wij
hebben per mail vragen hierover gesteld aan boswachter publiek Doreen Rugers.
Als antwoord kregen we een algemene publicatie over bosbeheer toegestuurd
maar dit beantwoordt niet onze vragen. Na enig aandringen worden we uitgenodigd
voor een excursie die zal plaatsvinden voorafgaande aan het kapseizoen
2027/2028. Dat duurt nog erg lang als je prangende vragen hebt over je
leefomgeving . Bovendien zijn we eerder met excursies mee geweest en dat was
telkens een zeer onbevredigende ervaring. Er wordt een eenzijdig verhaal over
bosbouw verteld (licht is groei) en op onze zorgen over verlies aan
landschapsschoon, oude bomen en schuilplekken voor het wild wordt niet
ingegaan. “Dat mag je vinden”, is dan het antwoord.
Bezoekers van
landgoed Slangenburg komen graag naar het bos om te genieten van de rust,
de natuur, oude bomen en het Achterhoekse landschap. Ik citeer uit “Een
groeiende toekomst”: Mensen houden van het bos. Bos is de favoriete
omgeving voor een dagje uit. De populariteit van bossen blijkt ook uit
grootschalige enquêtes onder de Nederlandse bevolking. Ze komen vaak als het
aantrekkelijkste landschapstype uit de bus. Waarom zijn bossen zo populair? Als
je het mensen zelf vraagt, noemen ze als redenen voor bosbezoek: frisse lucht
en geuren opsnuiven, stilte en rust ervaren en genieten van natuurschoon.
Daarnaast heeft het bos voor veel mensen een diepere, spirituele betekenis.
Echter worden we geconfronteerd met boomstobben, oranje stippen, boomkokers, kapotgereden kapvlaktes en (uitrij)paden, lawaai van harvesters en kettingzagen, stapels boomstammen en bergen houtsnippers. Het deel dat geclassificeerd staat als natuurbos bleef tot nu toe gevrijwaard van deze ingrepen maar daaraan lijkt nu een eind te zijn gekomen. Zo blijft er geen plek meer over waar recreanten kunnen genieten van de rust en de natuur. Dat lijkt in tegenstelling met de intentie van Staatsbosbeheer:
We blijven
continu de recreatieve waarde van de bossen verder ontwikkelen, samen met
omwonenden, bezoekers, bedrijven en vrijwilligers. We doen dat vraaggericht,
hetgeen de betrokkenheid van burgers, bedrijven en maatschappelijke verbanden
bij het beheer versterkt. Het bos is een decor voor vele soorten activiteiten.
Daar houdt Staatsbosbeheer rekening mee bij recreatieve infrastructuur en bij
ingrepen in het bos. We volgen onze overkoepelende visie dat alle Nederlanders
moeten kunnen genieten van de natuur en dat de natuur dicht bij mensen moet
zijn en blijven. Een groeiende toekomst 2015.
We zien bij
Staatsbosbeheer een koerswijziging. Femke Lind, tijdelijk manager Finance
en Control bij Staatsbosbeheer, heeft de taak om de financiën op orde te
krijgen. "We hebben met elkaar nu duidelijk afgesproken dat we
niks meer doen waar we niet voor betaald krijgen", roept ze in 'Stamblad', het personeelsblad van SBB. Hoe zal dat uitpakken? Een boom kappen
levert geld op in de vorm van verkoop van rondhout en/of biomassa. De waarde
als omgeving waar mensen kunnen ontspannen en genieten van rust en schoonheid
en als biotoop voor flora en fauna is oneindig veel groter dan de verkoop
van hout maar in de bosbouw wereld telt dat niet mee.
Aan de andere kant; een bos met rust laten kost niks. In deze context is het belangrijk om
te beseffen dat Nederland na Malta en IJsland het dunst beboste land van Europa
is. Dat de houtoogst van Staatsbosbeheer slechts 3 % van de nationale houtvraag
beslaat, en dat tegelijk het hout uit de Nederlandse bossen wordt
geëxporteerd naar bosrijke landen als Duitsland, Luxemburg en België.
Over het nieuwe
ondernemingsplan "In dienst van de toekomst" stelt algemeen directeur
Boudewijn Revis: "Natuurbeheer centraal is nu het motto van Staatsbosbeheer".
Dat klinkt veelbelovend maar: "en we blijven ook hout
oogsten. Niet om de houtoogst zelf maar omdat het past bij het bosbeheer
en daarmee bijdraagt aan de diversiteit en vitaliteit van onze
bossen." Nog steeds hout oogsten maar een ander verhaal erbij
vertellen dus.
Dit lijkt voort
te borduren op het rapport Revitalisering Nederlandse bossen uit 2020,
opgesteld Staatsbosbeheer in samenwerking met Stichting Probos en de
Bosgroepen. Voormalig hoofddocent bosecologie aan de Universiteit
Wageningen Eef Arnolds schrijft hierover:
In het
rapport worden de huidige bossen in Nederland voorgesteld als niet vitaal,
kwetsbaar, niet veerkrachtig, onvoldoende divers en onnatuurlijk. Het bos moet
in alle opzichten ‘verbeterd’ worden. Dat doet tekort aan de autonome herstel-
en ontwikkelingskracht van de huidige bossen. Dat er momenteel zoveel
levenskrachtige bossen in Nederland zijn, ondanks vele ongunstige
milieuveranderingen en bosbouwkundige ingrepen, bewijst de natuurlijke
veerkracht en vitaliteit van bestaande bossen. Een noodzaak om de vitaliteit
van het bos te versterken is er niet. Kennelijk wordt de nadruk op dat aspect
ingegeven door andere, niet nader genoemde motieven.
Vitale bossen moeten volgens de auteurs een reeks ecosysteemdiensten leveren en zij moeten bestand zijn tegen een scala aan catastrofale voorvallen, zelfs aan onvoorspelbare ontwikkelingen. Het is niet realistisch om aan bossen zulke hoge eisen te stellen. Het is nog minder realistisch om ervan uit te gaan dat wij als mensen in staat zijn om te bepalen hoe we bossen kunnen inrichten om de eerstkomende 100 jaar aan elke rampspoed het hoofd te bieden.
Een
alternatief uitgangspunt is om het bos zich langs natuurlijke weg verder te
laten ontwikkelen, waarbij wij kunnen profiteren van de ecosysteemdiensten die
het ons kosteloos biedt.
Over natuurbossen
schrijft hij:
Het begrip
‘natuurbos’ wordt uitgehold door daar ook (sterk) door de mens beïnvloedde
bossen toe te rekenen. De auteurs menen zelfs dat de natuurlijkheid van bossen
door menselijk ingrijpen wordt bevorderd. Deze nieuwe interpretatie van het
begrip ‘natuurbos’ is misleidend, veroorzaakt begripsverwarring en lijkt
slechts een marketingtruc om het draagvlak te vergroten voor de talloze
voorgestelde ingrepen in bestaande bossen onder het valse motto: ‘Hoe meer
we doen, hoe natuurlijker het bos!’
Wij hebben bij
Staatsbosbeheer een officiële klacht ingediend over de voorgenomen
kapwerkzaamheden in de Slangenburg.
Bescherming
oude bosgroeiplaatsen Gelderland opgeheven.
Oude
bosgroeiplaatsen zijn bosgebieden en -gebiedjes waar in ieder geval al
sinds 1832 ononderbroken bos staat. Niet alleen de bomen zijn belangrijk
maar vooral de bodem. Onaangetaste bodem is een schatkist van biodiversiteit,
waar we zuinig op moeten zijn. In Gelderland beslaan deze verspreid
liggende plaatsen bij elkaar zo'n 2.000 hectare. De bescherming hiervan was
goed geregeld en bood in bepaalde situaties van maatschappelijk belang ook
ruimte aan ontwikkeling. BBB gedeputeerde van de Provinciale Staten Harold
Zoet heeft het initiatief genomen om de bescherming voor een groot deel van
deze gebieden op te heffen. Het vele verzet van natuurorganisaties en bezwaren
van andere fracties hebben dit niet kunnen voorkomen. Om de opheffing van
de beschermde status erdoor te drukken is er een extern rapport dat voor
bescherming pleitte achtergehouden en zijn er criteria aangepast zonder
duidelijke gronden. Een aantal ambtenaren zijn uit onvrede met de gang van
zaken opgestapt. Laten we hopen dat er bij de volgende verkiezingen weer
partijen in de meerderheid komen die de waarde van de natuur inzien.
Met vriendelijke groeten,
Comité Matiging Kapbeleid Slangenburg
